หมอสุรัตน์ เผยตามหลักการ ที่เราติดหมอเน่า เพราะสมองมองว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัย
ผู้สื่อข่าวโตโจ้นิวส์รายงานว่า ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นพ.สุรัตน์ ตันประเวชโพสต์ข้อความผ่านเพจสาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์ โดยระบุว่า
“ทำไมเราคลั่งรักหมอนเน่า”
เธอ เธอ หมอนนั่นมันเน่านะ สมัยไหนเนี่ย เอาไปทิ้งเหอะ มีแต่เชื้อโรค น้ำลายบูด ย้วย ๆ เน่าๆ แหวะ
ไม่ เรารักของเรา ถึงเน่า เราก็รักนะ ตะเอง
อึ่ม พลางคว้าหมอนเน่ามากอด มาหอด ดังฟอด
เคยเจอเพื่อเป็นแบบนี้ไหม
อ๊ะ หรือเธอก็เป็น
หมอนใบโปรดที่ผ่านการใช้งานมาหลายปี ยุบ แบน สีซีด กลิ่นน้ำลายที่คุ้นเคย หรือแม้แต่ดูเก่าเกินกว่าจะใช้งานต่อ แต่เมื่อได้กอดได้หอมมันช่างสบายใจ นอนหลับดี จะเปลี่ยนหมอน ก็รู้สึกไม่เหมือนเดิม เหมือนสมองไม่ผ่อนคลาย ต้องเรียกร้อง หมอนเก่า แม้เน่า ก็คุ้นมากอด
นั่นสินะ ทำไม???
มันชิน มันผูกพันธ์ มันถูกกลิ่น?
บอกก่อนนะ
หมอนเก่า ไม่ใช่แค่เครื่องนอน …
ความผูกพันธ์โยงใยสมอง มันลึกกว่านั้น
แต่มันคือ “สัญญาณแห่งความปลอดภัย” ที่สมองเรียนรู้มาตลอดชีวิต
หลัยดีเพราะหมอนใบเก่า
นั่นจริงๆ
สมองจะหลับได้ดี ก็ต่อเมื่อรู้สึกว่าปลอดภัย และหมอนเน่า ให้สิ่งนั้น
การนอนหลับไม่ใช่เพียงช่วงเวลาที่เราปิดตา แต่ในเชิงวิวัฒนาการ มันคือช่วงเวลาที่มนุษย์เปราะบางที่สุด
เมื่อหลับ เรารับรู้สิ่งรอบตัวได้น้อยลง ตอบสนองต่อภัยอันตรายได้ช้าลง สมองจึงวิวัฒนาการกลไกพิเศษขึ้นมาเพื่อประเมินอยู่เสมอว่า “สถานที่แห่งนี้ปลอดภัยพอที่จะหลับลึกหรือไม่”
เคยได้ยิน ปรากฏการณ์ First-Night Effect ไหมครับ
งานวิจัยของ Tamaki และคณะ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Current Biology ปี 2016 พบว่า ในคืนแรกที่เรานอนในสถานที่แปลกใหม่ สมองซีกหนึ่งจะยังคงตื่นตัวมากกว่าอีกซีก แม้อยู่ในช่วงหลับลึก (slow-wave sleep) โดยตรวจวัดได้ด้วยคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG)
สมองซีกที่ตื่นตัวกว่านี้จะตอบสนองต่อเสียงหรือสิ่งเร้าภายนอกได้รวดเร็วกว่าปกติ ราวกับมี “ยามเฝ้ายาม” คอยระวังภัย ในขณะที่อีกซีกกำลังพักผ่อน
นี่คือกลไกที่ช่วยให้บรรพบุรุษของเรารอดพ้นจากผู้ล่า
หมอนใบเดิมจึงไม่ใช่เพียงวัตถุธรรมดา มันเป็นสิ่งเร้าที่สมองรู้จักดี
ความนุ่มแบบเดิม
แรงกดแบบเดิม
อุณหภูมิแบบเดิม
กลิ่นแบบเดิม
ทั้งหมดล้วนส่งข้อความเดียวกันถึงสมองว่า
“ทุกอย่างเหมือนเดิม… ที่นี่ปลอดภัย”
เมื่อระดับความระแวดระวังลดลง สมองจึงยอมเข้าสู่การหลับลึกได้ง่ายขึ้น
เปลี่ยนหมอน = ไม่ปลอดภัย = นอนไม่ดี
สมอง สัมผัส และความรู้สึก
เราประมวลผลความทรงจำจากอะไร
กลิ่น สัมผัส ความจำที่เคยนอนเคียงข้างกัน
มันใช่ทั้งหมด
มันเรียก Sensory memory
ผัสสะแห่งความทรงจำ
มันคือทางลัดสู่ความทรงจำและความปลอดภัย
เหมือนตักแม่ที่อบอุ่นและปลอดภัยเสมอ
เรื่องของกลิ่น
หมอนกลิ่นอับๆ กลิ่นเก่า
แต่อวลด้วยความรัก
ประสาทรับกลิ่นมีความพิเศษกว่าประสาทสัมผัสอื่น เพราะส่งข้อมูลเข้าสู่สมองส่วนอารมณ์ ได้แก่ amygdala และ limbic system ได้โดยตรง
นั่นคือเหตุผลว่าทำไมเพียงกลิ่นหนึ่งจึงสามารถพาเราย้อนกลับไปยังความทรงจำเมื่อหลายสิบปีก่อนได้ในทันที
งานวิจัยในวารสาร Psychological Science ปี 2020 พบว่า ผู้เข้าร่วมที่นอนพร้อมเสื้อซึ่งมีกลิ่นของคู่รัก มีประสิทธิภาพการนอนดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แม้เจ้าตัวจะไม่รู้เลยว่าตนกำลังได้กลิ่นของใคร
หมอนใบเก่าก็เช่นกัน
มันสะสมกลิ่นเฉพาะตัวของเจ้าของ ทั้งน้ำมันจากผิวหนัง เหงื่ออ่อน ๆ น้ำยาซักผ้า และกลิ่นที่คุ้นเคยจากการใช้งานทุกคืน
สำหรับคนอื่น มันอาจเป็นเพียงหมอนเก่า
แต่สำหรับระบบประสาทของเจ้าของ มันคือกลิ่นที่บอกว่า
“คุณกลับถึงบ้านแล้ว”
หมอนเก่า มันทำให้สทองและร่างกาย “จำ” วิธีการพักผ่อน นอนหลับได้
สมองสามารถเรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้ากับการตอบสนองทางสรีรวิทยาได้
หลักการเดียวกันนี้ถูกนำมาใช้ในการรักษาโรคนอนไม่หลับผ่าน Stimulus Control Therapy ที่เชื่อม สมอง เตียง และการนอน พูดง่าย ๆ ใช้เตียงเพื่อนอน ทำให้มันคุ้นเคย โดยปราศจากกิจกรรมอื่น
เตียง หมอน = นอน
เป็นอัตโนมัติ
หมอนจึงกลายเป็น “สัญญาณเริ่มต้นการนอน” ที่ถูกฝังอยู่ในระบบประสาท
สุดท้าย
หมอน…อาจเป็น “ของปลอบใจ” สำหรับผู้ใหญ่
นักจิตวิเคราะห์ Donald Winnicott เคยเสนอแนวคิดเรื่อง Transitional Object หรือ “วัตถุแห่งความปลอดภัย”
เมื่อเราเด็ก จำได้ไหม เรา มีผ้าห่ม ตุ๊กตา หรือหมอนที่ขาดไม่ได้
สิ่งเหล่านี้ช่วยสร้างความมั่นคงทางอารมณ์
ต่อมาเรารู้ว่า ไม่ใช่แค่เด็ก แต่ ผู้ใหญ่เองก็ยังมีวัตถุประเภทเดียวกัน เพียงเปลี่ยนรูปแบบไป
แก้วกาแฟใบโปรด
เสื้อเก่าตัวหนึ่ง
ปากกาด้ามเดิม
หรือหมอนใบโปรด
เราเรียก “สมอทางอารมณ์”
มันเชื่อมโยง เรา ความรู้สึกมั่นคงและความต่อเนื่องของชีวิต
เหมือนสมอเรือ ที่ยึดโยงกับท้องทะเล
แต่ แต่….
หมอนเน่า ก็ตามชื่อ
มันหมักหมม เขื้อรา ไรฝุ่น สารภูมิแพ้
ความนิ่มยวบยุบตัว อาจไม่ดีต่อสรีระ
ตื่นมาปวดคอ
จามหาเหตุไม่ได้
อาจจากหมอนที่เรารัก
เราต้อง เพื่อรักษาสมดุลระหว่าง “ความคุ้นเคย” กับ “สุขภาพ” ด้วย
หมอนเน่าที่มันทำให้ความทรงจำเราไม่เน่าไปด้วย จึงไม่ใช่แค่หมอนเก่า ๆ ที่เปื่อยยุ่ยไปตามกาลเวลานั่นเอง
ผศ นพ สุรัตน์ ตันประเวช
#เพื่อไม่พลาดข่าวสารดีๆ อย่าลืมกดติดตามพวกเรา TOJO NEWS
